+90 212 544 60 00 / 0554 171 60 01

Sosyal Medyada Biz}

ELEKTRİK ÇALIŞMALARINDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ

ELEKTRİK ÇALIŞMALARINDA İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ

İş sağlığı ve güvenliği denince akla gelen risk ve tehlike tanımlamalarında, tehlike dendiğinde ilk akla gelen kavramlardan birisi elektriktir. Günümüzde elektrik, uygarlığın vazgeçilmez bir parçasıdır. Bu yazımızda alıntılara da yer vererek, elektrik tehlikelerine ve alınması gereken iş güvenliği tedbirlerine değineceğiz.

Elektrik doğada elektrik yüklerinin birbirleri ve çevreleri ile etkileşime geçmeleri ile ortaya çıkan fiziksel bir olaydır. Maddeyi oluşturan atom; (+) yüklü protonlar, (-) yüklü elektronlar, yüksüz nötronlar ve diğer atom altı parçacıklardan oluşur. Protonlar atomun çekirdeğinde nötronlarla beraber bulunur ve sabittir. Elektronlar ise atomun çevresinde belirli yörüngelerde, çekirdek ile aralarındaki elektromanyetik bir dengede dönmektedirler. 

Tanımlamalara değinecek olursak; iletken maddelere elektrik alanı uygulandığında elektronların negatif (-) ‘den pozitif (+) yönüne doğru hareketine “Elektrik Akımı”denir. Birimi ise “Amper” dir. “Voltaj veya gerilim”(elektrik potansiyeli farkı) elektronları etkisi altında kaldıkları elektrostatik alan kuvvetine karşı hareket ettiren kuvvettir. Birimi ise “Volt”tur. Direnç; bir elektrik devresinde, elektrik akımına yani yük akışına karşı konulmasıdır. Birimi ise “Ohm” dur.

Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişmeyen akıma “doğru akım”denir. Zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akıma “alternatif akım”denir. Anma gerilimi 50 Volt’a kadar olan gerilim değeri “küçük gerilim”olarak ifade edilir. Etkin değeri alternatif akımda 50 Volt’un, doğru akımda 120 Volt’ un üstünde olan, yüksek gerilimde ise, hata süresine bağlı olarak değişen gerilim “tehlikeli gerilim”olarak tanımlanır. Etkin değeri 1000 Volt ya da 1000 Volt’ un altında olan fazlar arası gerilim “alçak gerilim”, 1000 Volt’ un üzerindeki fazlar arası gerilime ise “yüksek gerilim”denmektedir.

Elektrik kazalarında etken faktörler; Tehlikeli akımın cinsi (doğru akım- alternatif akım), etkileyen gerilimin büyüklüğü, akımın büyüklüğü ve şiddeti, alternatif akım ise frekansı, akımın etki yaptığı süre, devre topraktan tamamlanmış ise toprağın kuru ve ıslak durumu, elektrik devresinde izole edilmemiş noktaların bulunması, akım kaynağı ve kazalı arasında akımı engelleyici maddelerin bulunması, akımı taşıyan bağlantılar, akım şiddetinin yönü ve izlediği yol, kaza sırasında vücudun gösterdiği direnç, ellerin kuru-ıslak-terli veya nasırlı olmasıdır. Elektriğe çarpılmanın etkisi yalnızca voltaja bağlı değildir. Vücuttan geçen elektrik akımının miktarı, elektrik akımının vücut üzerinden geçtiği yol, elektrik akımına maruz kalınan süreye de bağlı olarak değişkenlik gösterir.

Yapılan araştırmalar neticesinde elektrik kazalarının oluşum nedenlerinin ilk sırasında %26’lık oranla makine yakınındaki elektrik kaçağı ile madeni kısımlarının elektriklenmesi sonucu meydana gelen kazalar bulunmaktadır. İkinci sırayı %23’lük dilime sahip olan izolasyon hatalarından oluşan kazalar almaktadır. %20’lik paya sahip enerji iletim hatlarıyla temas sonucunda oluşan kazalar 3. sırada bulunmakta, %12 oranında elektrik direkleri üzerinde ve yakınında olan kazalar 4.sırada gelmektedir. Bu kazaları sırasıyla %7,6 ile elektrik kısa devreleri sonucu yangın, %5,9 ile patlamalar sonucu oluşan kazalar ve son olarak %5,5 ile gerilim yakınındaki işlerde oluşan kazalar takip etmektedir. 

Parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli ve zararlı maddelerin işlendiği depolandığı her türlü işyerinde elektrik tesisatı, şartnamelere uygun şekilde ve yetkili bir uzman elektrik mühendisi tarafından yapılmalıdır. Aydınlatma devresi de dahil olmak üzere, yılda bir defa periyodik olarak uzmanlık belgesi bulunan bir elektrik mühendisi veya yüksek mühendisi tarafından kontrol edilip, elektrik iç tesisat yönetmeliğinde belirtilen şekilde bir rapor düzenlenmelidir. İşyerlerindeki makinaların güvenlik topraklaması, yılda bir periyodik olarak ehliyeti, hükümet veya mahalli idareler tarafından kabul edilen yetkili bir elektrik mühendisi veya elektrik yüksek mühendisi tarafından kontrol edilmelidir. Ölçüm sonucu, bulunan topraklama değerleri düzenlenecek olan bir raporla belirtilmeli ve değerlerin uygun olup olmadığı yazılmalıdır. Parlayıcı, patlayıcı ve yanıcı maddelerin imal edildiği işlendiği veya depolandığı yerler yağ, boya ve diğer parlayıcı sıvıların bulunduğu binalar ile üzerinde direk veya sivri çıkıntılar yada su depoları gibi yüksek yerler bulunan binalar yıldırıma karşı yürürlükteki yönetmelik ve şartnamelere göre yapılacak yıldırım tesisatı, hava hatları ise uygun kapasitedeki parafudrlar ile korunmalıdır. İşyerlerindeki paratonerler ve diğer koruyucu tertibatlar periyodik olarak yılda bir defa uzman bir elektrik mühendisine kontrol ettirilmeli ve raporlanmalıdır. 

Asansörlerin imali, inşası, kurulması, muayene ve bakımı, bu işlerin fenni teknik ve kanuni sorumluluğunu taşıyabilecek nitelik ve ehliyeti bulunduğu hükümet veya mahalli idarelerce kabul edilen teşekkül veya şahıslara yaptırılmalıdır. Her işveren, asansörlere ait kullanma iznini ve periyodik muayene raporlarını işyerinde bulundurmak ve denetlemeye yetkili makam ve memurların her isteyişinde göstermek zorundadır.

Toplam gücü 100 kw üstünde veya buna eşit hp gücünde motorların veya her birinin gücü 24 kw’ ı geçen makinaların yahut yüksek gerilimin bulunduğu işletmelerde, en az 3 yıl çalışmış bir elektrik yüksek mühendisi veya elektrik mühendisinin sorumluluğuna verilmelidir.

Toprakla potansiyel farkı 250 v olan veya 1000 v olan kuvvetli akım tesislerinin ve tertiplerinin bulunduğu yerlerde yapılacak tüm çalışmalar yetkili bir mühendisin sorumluluğu denetimi ve gözetimi altında yapılmalıdır.

Tüm bu hususların dışında çalışanlar iş sağlığı ve güvenliği açısından elektrik ile ilgili olan işlerde neler yapmalıdır, nelere dikkat etmelidir, nasıl davranmalıdır? Öncelikle yalnızca elektrikçiler elektrikli ekipman ve devreler üzerinde bakım-onarım yapmalıdır. Elektrik ile ilgili çalışmalarda devrenin enerjisi tamamen ve her yönden kesilmelidir, tekrar açılmaya karşı yeterli emniyet tedbirleri alınmalıdır. Bakım onarım veya tamir yapılan makinenin şalteri mutlaka kilitlenmeli ve üzerine “Arıza Var” levhası asılmalıdır, yapılan işlemden herkesin haberdar olması sağlanmalıdır. Alandaki yağlı ve ıslak çalışma göz önüne alınarak, tüm prizler ve çekilen seyyar kablolar kontrol edilmelidir. Arızalı ve yıpranmış fiş, priz ve izolasyonu bozulmuş kablolar derhal değiştirilmelidir. Çalışılan makine ve ekipmanların topraklama önlemlerinin alınmasına dikkat edilmelidir. Elektrik ile ilgili çalışmalarda topraklama her daim öncelik olarak görülmelidir. Bu durum hayati önem arz etmektedir.Standartlara uygun test edilmiş koruma eldiveni ve izoleli el aletleri kullanılmalıdır. Çalışmaya başlamadan önce koruma elemanları ve el aletleri göz ile kontrol edilmeli, arızalar ve uygunsuzluklar derhal ilgili alanın amirine bildirilmelidir. Koordineli çalışmalarda, açma-kapama gibi işlemlerde mutlaka iletişim güvenliğine önem verilmelidir. Elektrikle ilgili tehlikeli bir durum tespit edildiğinde, “ben iki dakikada hallederim!” düşüncesinden kaçınarak, acilen elektrikçiye haber verilmeli ve alanın kapatılarak diğer çalışanların da tehlike ile burun buruna gelmesi engellenmelidir. Elektrikli alet ve kablosu kullanılmadan önce kontrol edilmelidir. Kablodan çekerek fişi prizden ayırmaya çalışılmamalıdır. Kabloların sıcak yüzeyler ve keskin kenarlardan geçmemesine özen gösterilmelidir. Kusurlu ekipman tespitinde hiçbir suretle o ekipman kullanılmamalıdır. İlgili alanlara gerekli uyarı levhaları asarak bilgilendirme yapılmalı ve yapılan işin niteliğine göre kişisel koruyucu ekipman seçilmelidir. Kusurlu bir ekipman tespit edildiğinde “işim zaten kısa” diyerek o ekipman kullanılmamalıdır. Ana elektrik tesisatından kesin suretle uzak durulmalı, bulunduğu yerlere yalnızca yetkili personel girmelidir. Elektrik panolarını kapakları kapalı tutulmalı, alt kısmında yalıtkan paspas bulundurulmalıdır. Kimyasal, yanıcı, parlayıcı ve patlayıcı maddeler elektrik kaynaklarından uzakta bulundurulmalıdır. Muhafazalar ve sensörler “iş aksatıyor” bahanesiyle devre dışı bırakılmamalıdır. Elektrik panoları, kontrol kutuları ve acil durum şalterlerine ulaşımı engelleyecek malzemeler konulmamalıdır. Çalışma bitiminde makine ve ekipman kapatma düğmesine basarak kapatılmalı, bu iş için acil durum stop butonları kullanılmamalıdır. Kablolar çalışma arkadaşlarınıza engel teşkil edecek, takılıp düşmeye sebebiyet verecek biçimde ortalıkta bulundurulmamalıdır. Elektrikli aletler kullanılırken ıslak ve nemli alanlar üzerinde durulmamalıdır. Elektrik devrelerine kapasitelerinin üzerinde bağlantılar yapılmamalıdır. Ana panolarda 300 mA, tali panolarda 30 mA ‘lik kaçak akım röleleri bulundurulmalı, “sürekli atıyor, çalışamıyoruz” gibi bahanelerle bağlantısı kesilmemelidir. Hangi durumlarda elektrik kaynaklı yangın çıkabileceği ve bu gibi hallerde nasıl hareket edileceği, ana şalterin derhal kesilmesi gerektiği, hangi tip yangın söndürücü madde ile müdahale edilebileceği personel tarafından tam olarak bilinmelidir ve gerekli eğitimlere sahip olunmalıdır.

Özet olarak elektrik hayatımızın vazgeçilmezleri arasındadır. Doğru ve güvenli kullanıldığında bize bir çok imkan sunabilecekken, maalesef karşımıza sıkça tehlike unsuru olarak gelmektedir. Elektrik önlenebilen bir tehlikedir. Varlığımızın değerini bilerek, hiçbir işin insan hayatı ve sağlığından önemli olmadığı unutulmamalıdır. Önlemenin, ödemekten kolay olduğunu unutmayın. Herkese iyi ve kazasız çalışmalar dilerim.

İŞİMİZ GÜVEN OSGB İŞ GÜVENLİĞİ DİREKTÖRÜ

                                                                                                                                    ANIL AYDIN

KAYNAKLAR

17 Mart 2019
27 kez görüntülendi

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZIN

× Whatsapp İletişim